રેડ એલર્ટ એટલે શું?

રેડ એલર્ટ ભારત હવામાન વિભાગ (IMD) ની સૌથી ઊંચી ચેતવણી છે. IMDની ચાર રંગની પદ્ધતિમાં લીલો એટલે કોઈ ચેતવણી નહીં, પીળો એટલે ધ્યાન રાખો, નારંગી એટલે તૈયાર રહો, અને લાલ એટલે પગલાં લો. રેડ એલર્ટનો અર્થ છે કે અત્યંત ખરાબ હવામાનની શક્યતા છે, જેનાથી જીવ અને મિલકતને મોટું જોખમ થઈ શકે.

ગુજરાત માટે આ ચેતવણી અમદાવાદનું હવામાન કેન્દ્ર જિલ્લાવાર બહાર પાડે છે. રેડ એલર્ટ આવે ત્યારે રાજ્યનું આપત્તિ વ્યવસ્થાપન તંત્ર (SDMA), જિલ્લા કલેક્ટર અને સ્થાનિક વહીવટીતંત્ર તેના આધારે નિર્ણયો લે છે, જેમ કે શાળાઓ બંધ રાખવી, બચાવ ટુકડીઓ તૈનાત કરવી કે લોકોને સલામત સ્થળે ખસેડવા. આ વેબસાઇટ પોતે કોઈ એલર્ટ આપતી નથી, ફક્ત IMDનાં એલર્ટ બતાવે છે.

રેડ એલર્ટ ક્યારે આવે છે

રેડ એલર્ટ ભાગ્યે જ અપાય છે, અને જ્યારે અપાય ત્યારે તેને ગંભીરતાથી લેવો જોઈએ. ગુજરાતમાં તે સામાન્ય રીતે આવી સ્થિતિમાં આવી શકે:

• અતિ ભારે વરસાદ: IMDના માપ પ્રમાણે અતિ ભારે વરસાદ એટલે 24 કલાકમાં 204.5 mm કે વધુ. આવા વરસાદની શક્યતા હોય, જેનાથી પૂર અને પાણી ભરાવાનું મોટું જોખમ હોય.
• વાવાઝોડું (cyclone): અરબી સમુદ્રમાં બનેલું વાવાઝોડું કચ્છ કે સૌરાષ્ટ્રના દરિયાકિનારા તરફ આવતું હોય, ત્યારે તોફાની પવન, ભારે વરસાદ અને દરિયામાં ઊંચાં મોજાંનું જોખમ હોય.
• તીવ્ર હીટવેવ: ઉનાળામાં અત્યંત ગરમી લાંબો સમય રહેવાની શક્યતા હોય, જેનાથી લૂ લાગવાનું જોખમ ખૂબ વધી જાય.
• તીવ્ર ગાજવીજ: જોરદાર વીજળી, તોફાની પવન અને કરા સાથેના વાવાઝોડાની શક્યતા હોય.

IMD ફક્ત આંકડા નહીં, પણ તેની અસર અને શક્યતા જોઈને રંગ નક્કી કરે છે.

સરકારી સૂચનાઓ કેમ સૌથી મહત્વની છે

રેડ એલર્ટ વખતે હવામાનની આગાહી એક ભાગ છે, પણ જમીન પર શું કરવું તે સ્થાનિક તંત્ર નક્કી કરે છે. તેમની પાસે માહિતી હોય છે કે કયો ડેમ ભરાયો છે, કઈ નદીમાં પાણી છોડાશે, કયા રસ્તા બંધ છે અને આશ્રયસ્થાન ક્યાં છે. આ માહિતી કોઈ એપ કે વેબસાઇટ પરથી પૂરી નથી મળતી.

એટલે રેડ એલર્ટ વખતે:

• જિલ્લા તંત્ર, SDMA, પોલીસ અને સ્થાનિક સત્તાવાળાઓની સૂચનાઓ સાંભળો અને તેનું પાલન કરો.
• માહિતી માટે સત્તાવાર સ્રોત, રેડિયો, ટીવી કે સરકારી મેસેજ પર આધાર રાખો. વોટ્સએપ પર ફરતી અફવાઓ પર નહીં.
• સ્થળાંતર (evacuation) નો આદેશ આવે તો મોડું કર્યા વગર તરત નીકળો.

રેડ એલર્ટ વખતે સલામતી

ભારે વરસાદ અને પૂર વખતે:

• નીચાણવાળા વિસ્તારો, નદી કે નાળાના કિનારા અને પાણી ભરાયેલા રસ્તાથી દૂર રહો.
• વહેતા પાણીમાં ચાલીને કે વાહન લઈને ન જાઓ. થોડું પાણી પણ માણસ કે વાહનને ખેંચી જઈ શકે.
• ઘરમાં પાણી ઘૂસવાનું જોખમ હોય તો વીજળીની મેઇન સ્વિચ બંધ કરો.
• તૂટેલા વીજ વાયર કે પાણીમાં પડેલા વાયરથી દૂર રહો.

વાવાઝોડું કે તીવ્ર ગાજવીજ વખતે:

• પાકા મકાનમાં અંદર રહો, બારીઓથી દૂર રહો.
• ઝાડ, જૂની દીવાલો, હોર્ડિંગ અને વીજળીના થાંભલા પાસે ઊભા ન રહો.
• દરિયાકિનારે ન જાઓ. માછીમારો દરિયામાં ન જાય.
• પવન અચાનક શાંત થાય તો પણ તંત્ર કહે નહીં ત્યાં સુધી બહાર ન નીકળો, કારણ કે વાવાઝોડાની આંખ પસાર થયા પછી ફરી જોરદાર પવન આવી શકે.

તીવ્ર ગરમી વખતે: બપોરે બહાર જવાનું ટાળો, પૂરતું પાણી પીઓ, અને ચક્કર, ઊલટી કે બેભાન જેવી સ્થિતિ દેખાય તો તરત તબીબી મદદ લો.

સૌ માટે: ફોન ચાર્જ રાખો, ઇમરજન્સી નંબર (જેમ કે 112) હાથવગા રાખો, અને પાડોશમાં રહેતા વૃદ્ધો કે એકલા લોકોની ખબર રાખો.

કચ્છ કે દ્વારકા જેવા દરિયાકાંઠાના જિલ્લામાં વાવાઝોડા વખતે તંત્ર અગાઉથી દરિયાકિનારાનાં ગામ ખાલી કરાવે છે. આવા આદેશ સલામતી માટે હોય છે, અને તેને માનવાથી જ જીવ બચે છે.