યલો એલર્ટ એટલે શું?

ચોમાસામાં સમાચારમાં વારંવાર સાંભળવા મળે છે: “સૌરાષ્ટ્રના પાંચ જિલ્લામાં યલો એલર્ટ”. આ એલર્ટ ભારત હવામાન વિભાગ, એટલે કે IMD, આપે છે. ગુજરાત માટે અમદાવાદનું હવામાન કેન્દ્ર જિલ્લાવાર ચેતવણી બહાર પાડે છે. રાજ્યનું આપત્તિ વ્યવસ્થાપન તંત્ર (SDMA) અને જિલ્લા વહીવટીતંત્ર આ ચેતવણીના આધારે તૈયારી અને પગલાં લે છે.

આ વેબસાઇટ પોતે કોઈ એલર્ટ આપતી નથી. અહીં જે એલર્ટ દેખાય છે તે IMDએ બહાર પાડેલાં એલર્ટ જ છે.

ચાર રંગ, ચાર સંદેશ

IMD હવામાનની ગંભીરતા સમજાવવા માટે ચાર રંગ વાપરે છે.

રંગ	અર્થ
લીલો (Green)	કોઈ ચેતવણી નથી
પીળો (Yellow)	ધ્યાન રાખો, હવામાન પર નજર રાખો
નારંગી (Orange)	તૈયાર રહો
લાલ (Red)	પગલાં લો

યલો એલર્ટ આ ચારમાં સૌથી હળવી ચેતવણી છે. તેનો અર્થ “ખતરો” નહીં, પણ “સાવધાન રહો” છે.

યલો એલર્ટ ક્યારે અપાય છે

જ્યારે હવામાન સામાન્ય કરતાં ખરાબ થવાની શક્યતા હોય અને તેનાથી રોજિંદા જીવનમાં થોડી તકલીફ પડી શકે, ત્યારે યલો એલર્ટ અપાય છે. જેમ કે:

• ભારે વરસાદ: ચોમાસામાં કેટલાક જિલ્લામાં ભારે વરસાદની શક્યતા હોય ત્યારે.
• ગાજવીજ: વીજળીના ચમકારા, ગર્જના અને તેજ પવન સાથે વરસાદની શક્યતા હોય ત્યારે.
• ગરમી: ઉનાળામાં હીટવેવ જેવી સ્થિતિની શક્યતા હોય ત્યારે. IMDના માપદંડ પ્રમાણે મેદાની વિસ્તારમાં મહત્તમ તાપમાન 40°C કે વધુ હોય અને સામાન્ય કરતાં 4.5°C કે વધુ ઊંચું હોય, અથવા મહત્તમ તાપમાન 45°C કે વધુ પહોંચે, ત્યારે હીટવેવ ગણાય.
• તેજ પવન: દરિયાકિનારે કે ખુલ્લા વિસ્તારમાં જોરદાર પવનની શક્યતા હોય ત્યારે.

રંગ ફક્ત વરસાદના mm કે તાપમાનના આંકડા પરથી નક્કી નથી થતો. હવામાનની કેટલી અસર થઈ શકે, અને તેની શક્યતા કેટલી છે, તે બંને જોઈને IMD રંગ નક્કી કરે છે. એટલે એક જ પ્રકારના વરસાદ માટે અલગ સંજોગોમાં અલગ રંગ આવી શકે.

ગુજરાતનું ઉદાહરણ

ધારો કે જુલાઈમાં IMD કહે છે કે આવતીકાલે રાજકોટ, અમરેલી અને ભાવનગર જિલ્લામાં ભારે વરસાદની શક્યતા છે, અને યલો એલર્ટ આપે છે. તેનો અર્થ એ નથી કે આખા જિલ્લામાં બધે ભારે વરસાદ પડશે. અર્થ એ છે કે જિલ્લામાં કેટલીક જગ્યાએ ભારે વરસાદ પડી શકે, નીચાણવાળા રસ્તા પર પાણી ભરાઈ શકે અને ટ્રાફિક ધીમો પડી શકે.

એ જ રીતે મે મહિનામાં અમદાવાદ, ગાંધીનગર કે મહેસાણા માટે ગરમીનો યલો એલર્ટ હોય, તો બપોરે ખુલ્લામાં કામ કરનારાઓ, વૃદ્ધો અને નાનાં બાળકોએ ખાસ ધ્યાન રાખવું જોઈએ.

યલો એલર્ટ વખતે શું કરવું

• હવામાનના અપડેટ જોતા રહો. યલો એલર્ટ પછી સ્થિતિ સુધરી પણ શકે અને બગડીને ઓરેન્જ પણ થઈ શકે. દિવસમાં એક બે વાર તાજી માહિતી જુઓ.
• રોજનું કામ ચાલુ રાખો, પણ આયોજન સાથે. બહાર જવાનું હોય તો છત્રી, પાણીની બોટલ કે જરૂરી વસ્તુ સાથે રાખો. લાંબો પ્રવાસ હોય તો રસ્તાની સ્થિતિ જાણીને નીકળો.
• ગરમીના એલર્ટમાં: બપોરે આશરે 12 થી 3 વાગ્યા વચ્ચે તડકામાં ભારે કામ ટાળો, વારંવાર પાણી પીઓ અને હળવાં કપડાં પહેરો.
• ગાજવીજના એલર્ટમાં: ગર્જના સંભળાય તો ખુલ્લા મેદાનમાંથી પાકા મકાનમાં જાઓ. વધુ માટે વાંચો ગાજવીજ કેમ થાય છે.
• સત્તાવાર સૂચના માનો. જિલ્લા તંત્ર કે SDMA કોઈ સૂચના આપે તો તે પ્રમાણે વર્તો. અફવા કે ફોરવર્ડ થયેલા મેસેજ પર નહીં, સત્તાવાર માહિતી પર ભરોસો રાખો.

યલો એલર્ટ હોય ત્યારે ગભરાવાની જરૂર નથી, પણ તેને અવગણવો પણ નહીં. સ્થિતિ વધુ ગંભીર બને તો આગળનું પગલું શું છે તે જાણવા વાંચો ઓરેન્જ એલર્ટ એટલે શું.