કઈ હવામાન આગાહી માનવી? IMD, Skymet, Windy અને લોક આગાહી

ચોમાસું નજીક આવે એટલે દરેક જગ્યાએથી આગાહી આવવા લાગે છે: હવામાન વિભાગ, ટીવી ચેનલ, ફોનની એપ, WhatsApp પર ફરતા સંદેશ અને જાણીતા લોક આગાહીકારો. ઘણી વાર તે એકબીજાથી જુદી પણ હોય છે. તો કોની વાત માનવી? પહેલાં એ સમજીએ કે દરેક આગાહી ક્યાંથી આવે છે.

IMD: સત્તાવાર આગાહી અને ચેતવણી

ભારત હવામાન વિભાગ (IMD) પૃથ્વી વિજ્ઞાન મંત્રાલય હેઠળની સરકારી સંસ્થા છે. તે દેશભરનાં હવામાન મથકો, રડાર અને ઉપગ્રહોનાં માપ લે છે, કમ્પ્યુટર મોડેલ ચલાવે છે, અને તેના હવામાન નિષ્ણાતો એ બધું જોઈને આગાહી તૈયાર કરે છે. ગુજરાત માટે આ કામ IMD નું અમદાવાદ કેન્દ્ર કરે છે.

સૌથી મહત્વની વાત: ભારે વરસાદ, વાવાઝોડું, લૂ કે ગાજવીજ જેવી ચેતવણીઓ સત્તાવાર રીતે ફક્ત IMD આપે છે. સરકાર, જિલ્લા તંત્ર અને આપત્તિ વ્યવસ્થાપન વિભાગ IMD ની ચેતવણી પરથી જ શાળા બંધ રાખવા કે સ્થળાંતર જેવા નિર્ણય લે છે. એટલે જાન-માલના જોખમની વાત હોય ત્યારે IMD ની ચેતવણી જ માનો. વધુ માહિતી IMD શું છે? લેખમાં છે.

Skymet જેવી ખાનગી હવામાન કંપનીઓ

Skymet ભારતની એક ખાનગી હવામાન કંપની છે. આવી કંપનીઓ પણ હવામાનનાં માપ અને કમ્પ્યુટર મોડેલના આધારે આગાહી કરે છે, અને ખેતી, વીજળી કંપનીઓ કે મીડિયા જેવા ગ્રાહકોને સેવા આપે છે. તેમની આગાહી ઘણી વાર IMD જેવી જ હોય છે, અને ક્યારેક જુદી પણ પડે છે, કારણ કે મોડેલ અને નિષ્ણાતોનું અર્થઘટન જુદું હોઈ શકે.

ખાનગી આગાહી જાણકારી માટે ઉપયોગી છે, પણ તે સત્તાવાર ચેતવણી નથી.

Windy અને ફોનની હવામાન એપ

Windy જેવી વેબસાઇટ અને ફોનમાં આવતી હવામાન એપ મોટે ભાગે દુનિયાભરનાં કમ્પ્યુટર મોડેલનું પરિણામ સીધું બતાવે છે. Windy માં તમે યુરોપનું ECMWF કે અમેરિકાનું GFS જેવું મોડેલ પસંદ કરીને પવન અને વરસાદના રંગીન નકશા જોઈ શકો છો.

આ નકશા દેખાવમાં ચોક્કસ લાગે છે, પણ તેને કોઈ નિષ્ણાતે તપાસ્યા નથી હોતા. બે મોડેલ એક જ દિવસ માટે જુદો વરસાદ બતાવે એવું ઘણી વાર બને છે. એટલે તેને “એક શક્યતા” તરીકે જુઓ, અને જેટલા દિવસ આગળનું હોય, તેટલો ઓછો ભરોસો રાખો.

વિશ્વ હવામાન સંસ્થા (WMO) અને BBC જેવા સમાચાર

વિશ્વ હવામાન સંસ્થા (WMO) સંયુક્ત રાષ્ટ્રની સંસ્થા છે. તે દેશો વચ્ચે હવામાનના માપ અને માહિતીની આપ-લેનું સંકલન કરે છે, અને આબોહવા વિશે અહેવાલ બહાર પાડે છે, પણ ગુજરાતના કોઈ શહેર માટે રોજની આગાહી આપતી નથી. BBC જેવાં સમાચાર માધ્યમો સામાન્ય રીતે IMD કે બીજા સ્રોતોની માહિતી પરથી સમાચાર આપે છે.

લોક આગાહી

ગુજરાતમાં વર્ષોથી અનુભવી ખેડૂતો અને જાણીતા લોક આગાહીકારો પવન, વાદળ, પશુ પક્ષીઓનું વર્તન, નક્ષત્ર અને પંચાંગના આધારે વરસાદની આગાહી કરે છે. ઘણા લોકો તેને રસથી સાંભળે છે, અને તેમાં પેઢીઓનો અનુભવ છે.

પણ આવી આગાહી કોઈ માપી શકાય તેવી પદ્ધતિથી ચકાસાતી નથી. સાચી પડેલી આગાહી યાદ રહી જાય છે અને ખોટી પડેલી ભુલાઈ જાય છે, એટલે તે કેટલી વાર સાચી પડે છે તે કહેવું અઘરું છે. નક્ષત્ર વિશે વધુ વરસાદના નક્ષત્ર લેખમાં છે.

WhatsApp પર ફરતી આગાહી

“આવતા અઠવાડિયે ગુજરાતમાં અતિ ભારે વરસાદ” જેવા સંદેશ ઘણી વાર કોઈ સ્રોત કે તારીખ વગર ફરે છે. કેટલીક વાર તે જૂના વર્ષના હોય છે. આવો સંદેશ આગળ મોકલતાં પહેલાં જુઓ કે તે કોણે, ક્યારે અને કયા વિસ્તાર માટે આપ્યો છે. IMD ની ચેતવણી સાથે મેળ ન ખાય તો તેને આગળ ન મોકલો.

તો કઈ આગાહી માનવી?

• જોખમની વાત હોય (વાવાઝોડું, ભારે વરસાદ, લૂ): ફક્ત IMD ની ચેતવણી અને જિલ્લા તંત્રની સૂચના.
• આજ અને કાલનું આયોજન (છત્રી લેવી, ખેતરમાં દવા છાંટવી): કોઈ પણ સારી આગાહી ચાલે. તાજી આગાહી જુઓ અને સવાર સાંજ ફરી તપાસો.
• અઠવાડિયા પછીનું કે આખી સીઝનનું: કોઈ પણ સ્રોત ચોક્કસ દિવસ નક્કી કરી શકતો નથી. “સામાન્યથી વધુ ચોમાસું” જેવી લાંબા ગાળાની આગાહી આખી સીઝનનો અંદાજ છે, કોઈ ખાસ દિવસનો નહીં. વધુ હવામાન આગાહી કેટલી ચોક્કસ હોય છે? લેખમાં છે.

આ સાઇટની માહિતી ક્યાંથી આવે છે

ગુજરાત હવામાન પર તાપમાન, વરસાદની શક્યતા અને પવનના આંકડા WeatherAPI.com ના કમ્પ્યુટર મોડેલ પરથી આવે છે, અને “આજે વરસાદ આવશે?” જેવાં વાક્યો એ આંકડા પરથી નિશ્ચિત નિયમોથી બને છે. ચેતવણીઓ અમે પોતે લખતા નથી: તે ફક્ત IMD ની હોય છે અને તેના મૂળ સંદેશ સાથે દેખાય છે. લાઈવ નકશા ની ઉપગ્રહ તસવીરો NASA અને જાપાન હવામાન એજન્સીની છે. વિગત અમારા વિશે પેજ પર છે.

આજનું અને આવતીકાલનું હવામાન જોતી વખતે આ ધ્યાનમાં રાખો, અને ચેતવણી માટે હંમેશા IMD જુઓ.