વરસાદના નક્ષત્ર 2027: તારીખો અને અર્થ

ગુજરાતનાં ગામડાંમાં આજે પણ ચોમાસાની વાત નક્ષત્રથી થાય છે: “આર્દ્રા બેઠું”, “હાથિયો વરસ્યો”. ખેડૂતો પેઢીઓથી વાવણી અને વરસાદનો સમય નક્ષત્રના કેલેન્ડરથી ગણે છે. આ નક્ષત્ર શું છે, 2027માં ક્યારે બેસે છે, અને હવામાનની આગાહી સાથે તેનો શું સંબંધ છે, તે સમજીએ.

નક્ષત્ર એટલે શું

પૃથ્વી પરથી જોતાં સૂર્ય આખા વર્ષમાં આકાશમાં તારાઓની પૃષ્ઠભૂમિ પર એક ચક્કર પૂરું કરે છે. ભારતીય પરંપરામાં આ ચક્કરને 27 સરખા ભાગમાં વહેંચ્યું છે, અને દરેક ભાગ એક નક્ષત્ર છે. દરેક નક્ષત્ર 13°20′ નું હોય છે, એટલે સૂર્ય એક નક્ષત્રમાં આશરે 13 થી 14 દિવસ રહે છે.

સૂર્ય કોઈ નક્ષત્રમાં પ્રવેશે, તેને એ નક્ષત્ર “બેઠું” કહેવાય છે. રોહિણીથી સ્વાતિ સુધીનાં નક્ષત્રો મે ના અંતથી ઑક્ટોબરના અંત સુધીનો સમય આવરી લે છે, એટલે તે ચોમાસાનાં નક્ષત્ર કહેવાય છે.

2027માં વરસાદનાં નક્ષત્ર ક્યારે બેસે છે

નક્ષત્ર	સૂર્ય પ્રવેશ (2027)	આશરે ક્યાં સુધી
રોહિણી	25 મે	7 જૂન
મૃગશીર્ષ (મૃગ)	8 જૂન	21 જૂન
આર્દ્રા	22 જૂન	5 જુલાઈ
પુનર્વસુ	6 જુલાઈ	19 જુલાઈ
પુષ્ય	20 જુલાઈ	2 ઑગસ્ટ
આશ્લેષા	3 ઑગસ્ટ	16 ઑગસ્ટ
મઘા	17 ઑગસ્ટ	30 ઑગસ્ટ
પૂર્વા ફાલ્ગુની	31 ઑગસ્ટ	13 સપ્ટેમ્બર
ઉત્તરા ફાલ્ગુની	14 સપ્ટેમ્બર	26 સપ્ટેમ્બર
હસ્ત (હાથિયો)	27 સપ્ટેમ્બર	10 ઑક્ટોબર
ચિત્રા	11 ઑક્ટોબર	23 ઑક્ટોબર
સ્વાતિ	24 ઑક્ટોબર	6 નવેમ્બર

આ તારીખો સૂર્યની ખગોળીય સ્થિતિ પરથી, ભારત સરકારના પંચાંગમાં વપરાતી લાહિરી પદ્ધતિથી ગણેલી છે. સૂર્યનો પ્રવેશ દિવસના કોઈ પણ સમયે થઈ શકે, અને પંચાંગો દિવસ ગણવાની રીતમાં થોડાં જુદાં પડે છે, એટલે તમારા પંચાંગમાં કોઈ નક્ષત્રની તારીખ એક દિવસ આગળ પાછળ હોઈ શકે.

નક્ષત્ર અને ચોમાસું કેમ સાથે ચાલે છે

નક્ષત્રનું કેલેન્ડર સૂર્યના સ્થાન પર ચાલે છે, અને ઋતુઓ પણ સૂર્ય પર જ આધાર રાખે છે. એટલે આ કેલેન્ડર ચોમાસાના સામાન્ય સમય સાથે સારી રીતે બંધબેસે છે:

• ચોમાસું સામાન્ય રીતે જૂનના મધ્યમાં ગુજરાત પહોંચે છે, અને આર્દ્રા 22 જૂનની આસપાસ બેસે છે. એટલે જ આર્દ્રા વરસાદની શરૂઆતનું નક્ષત્ર ગણાય છે.
• જુલાઈ અને ઑગસ્ટ, એટલે કે પુનર્વસુથી મઘા, ગુજરાતમાં સૌથી વધુ વરસાદના મહિના છે.
• સપ્ટેમ્બરના અંતથી ઑક્ટોબરમાં ચોમાસું ગુજરાતમાંથી વિદાય લે છે. એ જ સમયે હસ્ત બેસે છે, અને તે વખતે ક્યારેક ગાજવીજ સાથે આવતો વરસાદ “હાથિયો” કહેવાય છે.

ચોમાસું કેવી રીતે બને છે અને ગુજરાતમાં ક્યારે આવે છે, તેની વિગત ચોમાસું કેવી રીતે બને છે? લેખમાં છે.

શું નક્ષત્ર વરસાદની આગાહી છે?

ના. નક્ષત્રની તારીખો દર વર્ષે લગભગ એક સરખી જ રહે છે, કારણ કે તે સૂર્યના સ્થાન પર આધારિત છે. પણ વરસાદ દર વર્ષે ઘણો જુદો હોય છે: કોઈ વર્ષે આર્દ્રામાં જ ધોધમાર વરસાદ, તો કોઈ વર્ષે જુલાઈ સુધી કોરું. ચોમાસું ક્યારે આવશે અને કેટલું વરસશે, તે અરબી સમુદ્રનું તાપમાન, પવનની દિશા અને હવાના દબાણ જેવી બાબતો પર આધાર રાખે છે, જે દર વર્ષે બદલાય છે.

એટલે નક્ષત્રને ઋતુનું કેલેન્ડર ગણો, આગાહી નહીં. નક્ષત્ર સાથે જોડાયેલી લોક માન્યતાઓ પરંપરાનો ભાગ છે, પણ તે વિજ્ઞાનથી ચકાસાયેલી આગાહી નથી. આ વર્ષે વરસાદ ક્યારે અને ક્યાં પડશે, તે માટે હવામાન વિભાગની આગાહી જુઓ. હવામાન આગાહી કેવી રીતે થાય છે? અને વરસાદની આગાહી કેવી રીતે થાય છે? લેખમાં તેની રીત સમજાવી છે.

વાવણીના નિર્ણય માટે

નક્ષત્ર વાવણીની તૈયારીનો સમય યાદ રાખવા ઉપયોગી છે, પણ બીજ જમીનમાં નાખવાનો નિર્ણય ખરેખર પડેલા વરસાદ અને આગામી દિવસોની આગાહી જોઈને લો. ચોમાસાની શરૂઆતમાં એક સારો વરસાદ પડ્યા પછી લાંબો વિરામ આવી શકે છે. તમારા શહેરની આવતીકાલની આગાહી અને IMD ની ચેતવણીઓ જોઈને વાવણી કરો, જેથી બીજ ફરી વાવવાનો ખર્ચ ન થાય.